BAGGAO

Isu ti reyna ti Cagayan.
Nakoronaan ti hardin nga sakaanan ti Siera Madre.
Nagwardiyaan ti takyag
Ti Gattaran, Alcala, Amulung, Penablanca.
Nakawesan ti linnaaw nga langto dagiti naiyeplag
nga mulmula uray kadagiti panawen ti panagpakada
tay pug-aw ti lulem ken panagaradas ti dagaang
kadagiti bulong ti narra ken sagat.
Makapaawis ti arem tay agnaknakemen nga edad na:
Bumusbusingar nga balitok kadagiti buok ti kamaisan
Tay dutdot ti bagina. Agarindangnga a bambanti
Dagiti mangtantanod ti kapagayan iti bukotna.
Agsalsala dagiti après ti Duba, Blue Water ken Hot Spring
Nga mangwangwangkar kadagiti alikuteg ti adalem nga batok,
Mangludludlod tay husto nga apgad ti gaget ken banbannog.
Nakur-itan ti immuleg nga kalkalsada ti saya na.
Naburdaan iti sayag ken sala
Dagiti Itawes, Itneg, Ita, Ilokano, Gaddang kadagiti karayanna.
Saniweng ti panagturog ti ubbing ti bosesna kadagiti agtatayab.
Imbag ken pigsa ti indasar dagiti taraonna.
Ragsak ken rang-ay ti impaay ti tradisyon ken kasangayna.
Ngem nupay dimteng daydi anniniwan tay sangaili
Kadaydi panawen ti panagbuburas,
Saanna pulos impaidam tay kumpas ti panagballigi
Ta isu met ti nangsursuro kenkuana nga agbaringkwas.
Uray ingana ita nga tapok ken libsong ti pangsabet
Kadagiti immadayo nga annakna,
Saan pay nga nagkupas tay kolor ti ayatna.
Baggao, isu ti reyna ti Cagayan.


george d pagulayan
revised June 04, 2008
Sacramento, CA

Pallabbet ya Migrante

Makkarabakasyon ya nonot kam Baggao
Makkaraempake ya tolay,
Kan rikna, kan iliw, kan arapaap,
Nga aru ya kwartu nga ilabbet,
Nga arun ya naurnung para kinnira nga sumarabu
Inggana kakkapitwa da ankel Insong kan bakulud
Ya pansaw yaw kerandamman. H’nyan imported nga kape,
Nga gattak. Napunnun ya karton kan ham, fabangug,
Sinnun, sapatut y aru nga patenap.
H’nyan pattukaranin y itang, selfon ya waji ira,
Sakkalang, aritut y inang inggana kattu kaanakan ira
Y ararayyu nga kakkapitwa. Kumpleto dan ngammin.
Nekkan dan ngammin. Meskwela dan ngammin.
Makagatang dan kan talun, kan pattalun.
Makagatang dan kan solar, kan nakasta nga pannaidan.

Makkaralabbet ya nonot kannay.
Makkarakayab ya donggok
Kan tangatang, kanyaw lawan ya benta.
Makkarasirig ya iliw, maski isa laman
Ya kolor y langit, maski ammu na
Nga awan bullalayaw kan Dixon.

Kakkurug balattan nga mas arayyu ya talyaw ya futo
Kesa walay nga sirag.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun ya tolay.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun
Ta materyallin ngammin nga fattoli

Kas issa nga migrante,
Hanni maitun ya kakkurug nga pallabbet?




Panagawid ti Migrante


Agkarabakasyon ti panunot idiay Baggao
Agkaraempake datao
iti rikna, iti iliw, iti arapaap
nga adu nga kwarta ti iyawid,
Nga adun ti naipundar para kadagiti sumarabo,
Inggana kakkasinsin da uncle Insong diay bantay
Iti murdong ti lagip. Addan imported nga kape,
nga gatas. Napnon toy kahon iti ham, bangbanglo,
Luplupot, pantalon, sapatos ti adu nga tagainep.
Addan stereo ken relo ni itang, selfon kadagiti kabagis,
Singsing ken kwintas ni inang ingana kaanakan
Ti nakaatiddog nga kaputotan. Kumpleto da amin
Iti sarabo. Maikkan da amin, mapabasa da pay amin
Makagatang da ti daga, ti talunen, ti pagtalun,
Makagatang da ti solar, ti disente nga pagnaedan.

Agkaraawid ti panunot sadiay
Tayab nga tayab ti mulengleng
idiay tangatang, dita ruar ti tawa.
Sirep nga sirep toy iliw uray pay agmaymaysa
ti kolor ti langit, uray pay ammo na
nga awan bullalayaw ditoy Dixon.

Pudno gayam nga ad-adayu ti talyaw ti puso
Ngem ti walay nga sirig.
Pudno gayam nga mas umad-adayon datao.
Pudno gayam nga mas umad-adayon
ta materyal metten ti isusubli.

Kas maysa a migrante
Kasano kadi itan ti pudpudno nga panagawid?

first itawes attempt

Kaam ta mari nak makaturak kan itawes

Ya nonot eh ergo. Meergo.
Ya ergo eh nonot nga akkaralabbet,
Mari megawid, mari ira um-umang kanyaw
Ya nahan y arubayan,
Tu kolor da nga mangededdan kan tukar
kan ergo, kanyakan nga mergo,
kanyakan nga itawit.



Apay nga saanak makasurat ti itawes

Ti nakem ket sao. Agsasao.
Ti sao ket nakem: Nanakman, agkaraawid.
Saan maigawgawid, saanda kayat ti sumangbay ditoy
Dagiti nagan ti aglawlaw,
Dagiti kolor nga mangmangted ti tukar
Ti sarita, kanyak nga agsarsarita,
Kanyak nga itawes.

Biagmi a migrante

Maysa a karayan ti biagmi a migrante, agayayos, aglisilisi,
Agsalasala nga après, mangapapros, mangapapges.
Ditoy ballasitaaw, maatur dagiti garaw
Nga suruten aglikawlikaw, karayan mangal-allilaw
Ti ruta agpukawpukaw, adu’t mainom, adu’t mawaw
Rigat ti ballasiw, riknat’ agballa, agbaliwbaliw
Naranggas nga kubwar, isuro nat’ tumpwar.
Lamiis ti danum, lumumlumlum, dumuduum
Inggat uneg ti barukung, agkukkukut, kumutkuttung...

Agurka kabsat ta innak pay agbilyar. Heheh! Ursnusek madamdama.

Disyembre 25, Aggapo Dixon CA

Itan ti petsa dagiti kanalbuong
Iti amin nga suli ditoy lagip. Itan
Ti panagsasallupang dagiti rupa,
Dagiti Isem, kidday, alamanu, arakup,
Ti panagpupulapul dagiti katkatawa,
Ranyag ti silsilaw, karoling ti ubbing,
Bibingka, linapet, puto, pancit,
Ti panagtayab dagiti asok ti kuskusina,
Ti panangraut dagiti angot ti karkarruba,
Ti panagidasar ti atang kadagiti altar,
Ti panagpasyar dagiti babarkada
Ditoy panunot ko. Itan ti iyuumay
Da lelang ken lelong, da aunti ken uncle,
Dagiti kabagyan aggapu diay sursurong
Iti kaputotan. Sumangbay da aminen
Ditoy panagmaymaysak ket matedtedtedanen
Ti rikna iti maburburiburan nga lua. Itan
Ti panagmamano dagiti inanak ti bunyag,
Ti panagsangbay ti ragsak kadagiti lamisaan,
Ti panagiparaman kadagiti kabkabaelan,
Ti panagparintumeng dagiti nangato,
Ti panagiparabur dagiti addaan. Itan
Ti pananglapsot kadagiti gura ken sakit ti nakem,
Ti panangibaba kadagiti punyal ken paltog
Iti bakrang ti barukong. dimteng'akon sadiay,
Ditoy Pusok. Agnanaednakon sadiay,
Ditoy ulimek ken lam-ek
Ti maul-ulilan nga namnama.

Itan ti panawen ti panagsusubli
sadiay lubong ti pudpudno a paskwa.

Bilyar

Siam nga bola laeng ti iyabut
Tapno malipatan ti iliw
Nga kalbit nga kalbit ita nga tiyempo
Ti lam-ek ken lagip. Mangrugi
Iti napigsa nga bugtak, masalsal bassit
Santo maiduron iti pakigtot tapno mawara
Dagiti sinalbag nga sensentimiento,
Nga nabayagen nga mangtagtagikwa
Kadagiti kunkunaen da nga gasat
Ti kinaadayo, ti iiyidayo ti tao
Sadiay lubong dagiti silpo ti puseg
Ti ragsak. Nu adda agkuralig
Dita maysa kadagiti innem nga abut ti isem,
Adda namnama nga maibus
Dagiti saksakit ti nakem.
Nu mapagasatan ket duwa wenno tallo
Ti maisyut, agpaunayen nu kwa nga lagto
Ti pitik ti puso. Mabalinton nga dalusan
Ti lamisaan ti biag, aglalo nu ti pulso
Ket adayu sadiay danag ken damag
Iti ili a nakayanakan. Pukawen laeng nu kwa
Ti panunot, iyaw-awan a kas grade one,
Tapno mapuntaan amin nga sirsirigen,
A papanan. Kasapulan nga innayaden
Ti garaw tapno mapatingngaan ti rigat
Ti naggapwan. Ti garawgaw nga tudok
Nakarkaro ti tapyok. Bassit laeng nga saltik
Nasagsagat ti gammat ken kagat ti gasat
Ken nalaklaka nu kwa nga saganaan
Ti dawat ti sumarsaruno nga sirpat.

Siam nga bola laeng ti iyabot
Ket addanakon sadiay. Ngem siyam
Met ti biag ti pusa nga agkirkiriring
Nga inaldaw uray pay madama
Ti sirpat, ti salsal, ti sayag
Ti ay-ayam. Siam nga bola
Nga agkurkuralig, kasla panagtalon
sadiay ili, nagasaten nu agballigi.
Siam ti biag ti duog nga rigat,
Madi pulos mapanawan
Madi pulos maiyaw-awan,
Kuldit nga kuldit, barukong makasangsangit.
Kada tudok, sumuksusuksok ditoy pusok,
Dagiti listaan ti utang nga madin mabilang,
Dagiti panagturay ti presyo uray dinno,
Dagiti panangraut ti sabali nga lupot kada malamot,
Nakipagmaymaysan iti kaawan ti namnama nga mapuntaan
Dagitoy siam nga bola a pakailiwliwaan.

Siam nga bola laeng.
Siam nga bola kuma laeng
Ket adda nakon sadiay.