Panagpasyar ko't Monterey California

Pinasadaak manen ti kaatiddog
Ti paliwliwa, puseg ken pintas ti Monterey, CA,
Lauden 'toy naringgor a panagmaymaysa
Datao ditoy Dixon. Kadua dagiti gagayyem,
Tallo nga oras met ti panagpaisalakan sadiay,
Ti pinagipulong iti adayo. Awan babawi nga umadayo manen,
Kasla agganat a makabaddek ti sabali a disso
Ngem pareho met laeng a langa ti kalkalsada,
Ti babbalay, ti banbantay wenno baybay
A pangsullat kadaytoy nabuttawan a namnama.
Inuksot manen ti aglawlaw 'tay siddaaw,
Agiduron paruar ti ragsak, mangpadpaddissaag ti alikuteg
Iti lugan ken mangpalpalittaak ti kamera
A mangipigpigket kadagiti isem tunggal panagpasyar sadiay.
Duapulo ken maysa a liwliwa, agsasaruno a nangindayun
Kadagiti katawa--a kasla Patapat, Ilocos Norte-- nga immuleg
Iti disso ti kapanunotan. Sadiay, sangapulo-ken-pito milya a dalan
Rinambakak manen ti iyaadayo, ti panagbaddek iti tiwel, welwel ken tiweng
Ti kapanunotan manipud sadiay ili a nakaiyanakan.
Napanunotko: adda met kastoy mi idiay ilik:
Nakarkaro pay ti dungngo ken apgad ti danum
Iti sileng iti kudil ti kabatoan ken kadaratan.
Naprespresko pay ti angin nga bumisongbisong kadagiti pingpeng,
Napigket, naayayo pay kadagiti turog dagiti bulong ken masmasetas.
Ngem adayonakon sadiay. Adayon sadiay.
Saanen magaw-at toy panunot ti tayab dagiti Agila iti malem.
Saanen a magawat toy pusok tay lagto dagiti lames iti karayan.
Adayon ti nasangpetak. Kasla kadagiti allon ditoy Monterey,
sumapsaplit laengen a lagip tay balay-kabbalayko.

Tuldek ti lubong

Dua laeng a tuldek ti lubong
Asideg ken adayo
Ditoy ken sadiay
Adda ken awan
Iti nakaadadayo a pagdudumaan

Kadaytoy panagawid ko ita,
Daan nga tuldek ti inasitgan,
Gumuyod a kas agarardo a nuang,
Pagnaan ket mabalinen mulaan
Ngem daga’t natakawan nanam.
Ditoy ti biag, ditoy ti ragsak
Ditoy ti nakamulaan dagiti arapaap.
Ditoy ti nakayakan dagiti iliw
Ken ribu ribo nga ayat.
Kadaytoy nga panagawid,
Adda, adda da, addadatao:
Addaak a kas anay a nakem,
Kumitkitteb tibker kadagiti agtutubo nga tingngel,
Mangidatdaton ti passil kadagiti naummong nga bukel.
Addadatao a kas baro
A panunot, kudil, sarita, panagkita:
Gasat kunada toy naisabsabalianen a rupa,
Ken mangsabsabli ti rupa.

Toy panagawid ko ita,
Adayo ti natallikudan a tuldek,
Mabaybayanen kuma a kas sabali,
A kas awanan riknana nga alad
Ti tiyempo ken espasyo ti biag.
Sadiay kuma laengen dagiti kolor
Toy pimmudaw a kudil,
Toy ngummisit nga antsipara,
Toy naparyag unay nga badbado
Ngem surot da nga surot, gumuyodguyod.
Kadaytoy nga panagawid,
Immawanen tay daan nga lasag,
Tay daan nga rikna,
Tay daan nga panagkita
Iti naisabsablian ken il-iliwen nga daga.

Pudno gayam nga narigat nga agtalna ti ragadi
Ti panunot, lasag, nakem,
Nu nangrugin nga imsiyag
Dita dua nga tuldek ti lubong.

BAGGAO

Isu ti reyna ti Cagayan.
Nakoronaan ti hardin nga sakaanan ti Siera Madre.
Nagwardiyaan ti takyag
Ti Gattaran, Alcala, Amulung, Penablanca.
Nakawesan ti linnaaw nga langto dagiti naiyeplag
nga mulmula uray kadagiti panawen ti panagpakada
tay pug-aw ti lulem ken panagaradas ti dagaang
kadagiti bulong ti narra ken sagat.
Makapaawis ti arem tay agnaknakemen nga edad na:
Bumusbusingar nga balitok kadagiti buok ti kamaisan
Tay dutdot ti bagina. Agarindangnga a bambanti
Dagiti mangtantanod ti kapagayan iti bukotna.
Agsalsala dagiti après ti Duba, Blue Water ken Hot Spring
Nga mangwangwangkar kadagiti alikuteg ti adalem nga batok,
Mangludludlod tay husto nga apgad ti gaget ken banbannog.
Nakur-itan ti immuleg nga kalkalsada ti saya na.
Naburdaan iti sayag ken sala
Dagiti Itawes, Itneg, Ita, Ilokano, Gaddang kadagiti karayanna.
Saniweng ti panagturog ti ubbing ti bosesna kadagiti agtatayab.
Imbag ken pigsa ti indasar dagiti taraonna.
Ragsak ken rang-ay ti impaay ti tradisyon ken kasangayna.
Ngem nupay dimteng daydi anniniwan tay sangaili
Kadaydi panawen ti panagbuburas,
Saanna pulos impaidam tay kumpas ti panagballigi
Ta isu met ti nangsursuro kenkuana nga agbaringkwas.
Uray ingana ita nga tapok ken libsong ti pangsabet
Kadagiti immadayo nga annakna,
Saan pay nga nagkupas tay kolor ti ayatna.
Baggao, isu ti reyna ti Cagayan.


george d pagulayan
revised June 04, 2008
Sacramento, CA

Pallabbet ya Migrante

Makkarabakasyon ya nonot kam Baggao
Makkaraempake ya tolay,
Kan rikna, kan iliw, kan arapaap,
Nga aru ya kwartu nga ilabbet,
Nga arun ya naurnung para kinnira nga sumarabu
Inggana kakkapitwa da ankel Insong kan bakulud
Ya pansaw yaw kerandamman. H’nyan imported nga kape,
Nga gattak. Napunnun ya karton kan ham, fabangug,
Sinnun, sapatut y aru nga patenap.
H’nyan pattukaranin y itang, selfon ya waji ira,
Sakkalang, aritut y inang inggana kattu kaanakan ira
Y ararayyu nga kakkapitwa. Kumpleto dan ngammin.
Nekkan dan ngammin. Meskwela dan ngammin.
Makagatang dan kan talun, kan pattalun.
Makagatang dan kan solar, kan nakasta nga pannaidan.

Makkaralabbet ya nonot kannay.
Makkarakayab ya donggok
Kan tangatang, kanyaw lawan ya benta.
Makkarasirig ya iliw, maski isa laman
Ya kolor y langit, maski ammu na
Nga awan bullalayaw kan Dixon.

Kakkurug balattan nga mas arayyu ya talyaw ya futo
Kesa walay nga sirag.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun ya tolay.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun
Ta materyallin ngammin nga fattoli

Kas issa nga migrante,
Hanni maitun ya kakkurug nga pallabbet?




Panagawid ti Migrante


Agkarabakasyon ti panunot idiay Baggao
Agkaraempake datao
iti rikna, iti iliw, iti arapaap
nga adu nga kwarta ti iyawid,
Nga adun ti naipundar para kadagiti sumarabo,
Inggana kakkasinsin da uncle Insong diay bantay
Iti murdong ti lagip. Addan imported nga kape,
nga gatas. Napnon toy kahon iti ham, bangbanglo,
Luplupot, pantalon, sapatos ti adu nga tagainep.
Addan stereo ken relo ni itang, selfon kadagiti kabagis,
Singsing ken kwintas ni inang ingana kaanakan
Ti nakaatiddog nga kaputotan. Kumpleto da amin
Iti sarabo. Maikkan da amin, mapabasa da pay amin
Makagatang da ti daga, ti talunen, ti pagtalun,
Makagatang da ti solar, ti disente nga pagnaedan.

Agkaraawid ti panunot sadiay
Tayab nga tayab ti mulengleng
idiay tangatang, dita ruar ti tawa.
Sirep nga sirep toy iliw uray pay agmaymaysa
ti kolor ti langit, uray pay ammo na
nga awan bullalayaw ditoy Dixon.

Pudno gayam nga ad-adayu ti talyaw ti puso
Ngem ti walay nga sirig.
Pudno gayam nga mas umad-adayon datao.
Pudno gayam nga mas umad-adayon
ta materyal metten ti isusubli.

Kas maysa a migrante
Kasano kadi itan ti pudpudno nga panagawid?

first itawes attempt

Kaam ta mari nak makaturak kan itawes

Ya nonot eh ergo. Meergo.
Ya ergo eh nonot nga akkaralabbet,
Mari megawid, mari ira um-umang kanyaw
Ya nahan y arubayan,
Tu kolor da nga mangededdan kan tukar
kan ergo, kanyakan nga mergo,
kanyakan nga itawit.



Apay nga saanak makasurat ti itawes

Ti nakem ket sao. Agsasao.
Ti sao ket nakem: Nanakman, agkaraawid.
Saan maigawgawid, saanda kayat ti sumangbay ditoy
Dagiti nagan ti aglawlaw,
Dagiti kolor nga mangmangted ti tukar
Ti sarita, kanyak nga agsarsarita,
Kanyak nga itawes.

Biagmi a migrante

Maysa a karayan ti biagmi a migrante, agayayos, aglisilisi,
Agsalasala nga après, mangapapros, mangapapges.
Ditoy ballasitaaw, maatur dagiti garaw
Nga suruten aglikawlikaw, karayan mangal-allilaw
Ti ruta agpukawpukaw, adu’t mainom, adu’t mawaw
Rigat ti ballasiw, riknat’ agballa, agbaliwbaliw
Naranggas nga kubwar, isuro nat’ tumpwar.
Lamiis ti danum, lumumlumlum, dumuduum
Inggat uneg ti barukung, agkukkukut, kumutkuttung...

Agurka kabsat ta innak pay agbilyar. Heheh! Ursnusek madamdama.