Riyaw ti Baggao

2010-01-11T02:02:00.001-08:00

Panagpasyar ko't Monterey California

2009-09-03T23:46:00.000-07:00

Pinasadaak manen ti kaatiddog
Ti liwliwa, puseg ken pintas ti Monterey, CA,
Lauden 'toy naringgor a panagmaymaysa
Datao ditoy Dixon. Kadua dagiti gagayyem,
Tallo nga oras met ti panagpasalakan sadiay,
Ti pinagipulong iti adayo. Awan babawi nga umadayo manen,
Kasla agganat a makabaddek ti sabali a disso
Ngem pareho met laeng a langa ti kalkalsada,
Ti babbalay, ti banbantay wenno baybay
A pangsullat kadaytoy nabuttawan a namnama.
Inuksot manen ti aglawlaw 'tay siddaaw,
Agiduron paruar ti ragsak, mangpadpaddissaag ti alikuteg
Iti lugan ken mangpalpalittaak ti kamera
A mangipigpigket kadagiti isem tunggal panagpasyar sadiay.
Duapulo ken maysa a liwliwa, agsasaruno a nangindayun
Kadagiti katawa--a kasla Patapat, Ilocos Norte-- nga immuleg
Iti disso ti kapanunotan. Sadiay, sangapulo-ken-pito milya a dalan
Rinambakak manen ti iyaadayo, ti panagbaddek iti tiwel, welwel ken tiweng
Ti kapanunotan manipud sadiay ili a nakaiyanakan.
Napanunotko: adda met kastoy mi idiay ilik:
Nakarkaro pay ti dungngo ken apgad ti danum
Iti sileng iti kudil ti kabatoan ken kadaratan.
Naprespresko pay ti angin nga bumisongbisong kadagiti pingpeng,
Napigket, naayayo pay kadagiti turog dagiti bulong ken masmasetas.
Ngem adayonakon sadiay. Adayon sadiay.
Saanen magaw-at toy panunot ti tayab dagiti Agila iti malem.
Saanen a magawat toy pusok tay lagto dagiti lames iti karayan.
Adayon ti nasangpetak. Kasla kadagiti allon ditoy Monterey,
sumapsaplit laengen a lagip tay balay-kabbalayko.

2009-07-31T17:13:00.000-07:00

2008-07-22T02:24:00.001-07:00

2008-06-05T23:59:00.000-07:00

Pallabbet ya Migrante

2008-01-11T03:39:00.000-08:00

Makkarabakasyon ya nonot kam Baggao
Makkaraempake ya tolay,
Kan rikna, kan iliw, kan arapaap,
Nga aru ya kwartu nga ilabbet,
Nga arun ya naurnung para kinnira nga sumarabu
Inggana kakkapitwa da ankel Insong kan bakulud
Ya pansaw yaw kerandamman. H’nyan imported nga kape,
Nga gattak. Napunnun ya karton kan ham, fabangug,
Sinnun, sapatut y aru nga patenap.
H’nyan pattukaranin y itang, selfon ya waji ira,
Sakkalang, aritut y inang inggana kattu kaanakan ira
Y ararayyu nga kakkapitwa. Kumpleto dan ngammin.
Nekkan dan ngammin. Meskwela dan ngammin.
Makagatang dan kan talun, kan pattalun.
Makagatang dan kan solar, kan nakasta nga pannaidan.

Makkaralabbet ya nonot kannay.
Makkarakayab ya donggok
Kan tangatang, kanyaw lawan ya benta.
Makkarasirig ya iliw, maski isa laman
Ya kolor y langit, maski ammu na
Nga awan bullalayaw kan Dixon.

Kakkurug balattan nga mas arayyu ya talyaw ya futo
Kesa walay nga sirag.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun ya tolay.
Kakkurug balattan nga mas umarayyun
Ta materyallin ngammin nga fattoli

Kas issa nga migrante,
Hanni maitun ya kakkurug nga pallabbet?

Panagawid ti Migrante

Agkarabakasyon ti panunot idiay Baggao
Agkaraempake datao
iti rikna, iti iliw, iti arapaap
nga adu nga kwarta ti iyawid,
Nga adun ti naipundar para kadagiti sumarabo,
Inggana kakkasinsin da uncle Insong diay bantay
Iti murdong ti lagip. Addan imported nga kape,
nga gatas. Napnon toy kahon iti ham, bangbanglo,
Luplupot, pantalon, sapatos ti adu nga tagainep.
Addan stereo ken relo ni itang, selfon kadagiti kabagis,
Singsing ken kwintas ni inang ingana kaanakan
Ti nakaatiddog nga kaputotan. Kumpleto da amin
Iti sarabo. Maikkan da amin, mapabasa da pay amin
Makagatang da ti daga, ti talunen, ti pagtalun,
Makagatang da ti solar, ti disente nga pagnaedan.

Agkaraawid ti panunot sadiay
Tayab nga tayab ti mulengleng
idiay tangatang, dita ruar ti tawa.
Sirep nga sirep toy iliw uray pay agmaymaysa
ti kolor ti langit, uray pay ammo na
nga awan bullalayaw ditoy Dixon.

Pudno gayam nga ad-adayu ti talyaw ti puso
Ngem ti walay nga sirig.
Pudno gayam nga mas umad-adayon datao.
Pudno gayam nga mas umad-adayon
ta materyal metten ti isusubli.

Kas maysa a migrante
Kasano kadi itan ti pudpudno nga panagawid?

first itawes attempt

2008-01-09T17:23:00.000-08:00

Kaam ta mari nak makaturak kan itawes

Ya nonot eh ergo. Meergo.
Ya ergo eh nonot nga akkaralabbet,
Mari megawid, mari ira um-umang kanyaw
Ya nahan y arubayan,
Tu kolor da nga mangededdan kan tukar
kan ergo, kanyakan nga mergo,
kanyakan nga itawit.

Apay nga saanak makasurat ti itawes

Ti nakem ket sao. Agsasao.
Ti sao ket nakem: Nanakman, agkaraawid.
Saan maigawgawid, saanda kayat ti sumangbay ditoy
Dagiti nagan ti aglawlaw,
Dagiti kolor nga mangmangted ti tukar
Ti sarita, kanyak nga agsarsarita,
Kanyak nga itawes.

Biagmi a migrante

2008-01-03T13:39:00.000-08:00

Maysa a karayan ti biagmi a migrante, agayayos, aglisilisi,
Agsalasala nga après, mangapapros, mangapapges.
Ditoy ballasitaaw, maatur dagiti garaw
Nga suruten aglikawlikaw, karayan mangal-allilaw
Ti ruta agpukawpukaw, adu’t mainom, adu’t mawaw
Rigat ti ballasiw, riknat’ agballa, agbaliwbaliw
Naranggas nga kubwar, isuro nat’ tumpwar.
Lamiis ti danum, lumumlumlum, dumuduum
Inggat uneg ti barukung, agkukkukut, kumutkuttung...

Agurka kabsat ta innak pay agbilyar. Heheh! Ursnusek madamdama.

Disyembre 25, Aggapo Dixon CA

2007-12-26T00:11:00.000-08:00

Itan ti petsa dagiti kanalbuong
Iti amin nga suli ditoy lagip. Itan
Ti panagsasallupang dagiti rupa,
Dagiti Isem, kidday, alamanu, arakup,
Ti panagpupulapul dagiti katkatawa,
Ranyag ti silsilaw, karoling ti ubbing,
Bibingka, linapet, puto, pancit,
Ti panagtayab dagiti asok ti kuskusina,
Ti panangraut dagiti angot ti karkarruba,
Ti panagidasar ti atang kadagiti altar,
Ti panagpasyar dagiti babarkada
Ditoy panunot ko. Itan ti iyuumay
Da lelang ken lelong, da aunti ken uncle,
Dagiti kabagyan aggapu diay sursurong
Iti kaputotan. Sumangbay da aminen
Ditoy panagmaymaysak ket matedtedtedanen
Ti rikna iti maburburiburan nga lua. Itan
Ti panagmamano dagiti inanak ti bunyag,
Ti panagsangbay ti ragsak kadagiti lamisaan,
Ti panagiparaman kadagiti kabkabaelan,
Ti panagparintumeng dagiti nangato,
Ti panagiparabur dagiti addaan. Itan
Ti pananglapsot kadagiti gura ken sakit ti nakem,
Ti panangibaba kadagiti punyal ken paltog
Iti bakrang ti barukong. dimteng'akon sadiay,
Ditoy Pusok. Agnanaednakon sadiay,
Ditoy ulimek ken lam-ek
Ti maul-ulilan nga namnama.

Itan ti panawen ti panagsusubli
sadiay lubong ti pudpudno a paskwa.

Bilyar

2007-12-12T01:18:00.000-08:00

Siam nga bola laeng ti iyabut
Tapno malipatan ti iliw
Nga kalbit nga kalbit ita nga tiyempo
Ti lam-ek ken lagip. Mangrugi
Iti napigsa nga bugtak, masalsal bassit
Santo maiduron iti pakigtot tapno mawara
Dagiti sinalbag nga sensentimiento,
Nga nabayagen nga mangtagtagikwa
Kadagiti kunkunaen da nga gasat
Ti kinaadayo, ti iiyidayo ti tao
Sadiay lubong dagiti silpo ti puseg
Ti ragsak. Nu adda agkuralig
Dita maysa kadagiti innem nga abut ti isem,
Adda namnama nga maibus
Dagiti saksakit ti nakem.
Nu mapagasatan ket duwa wenno tallo
Ti maisyut, agpaunayen nu kwa nga lagto
Ti pitik ti puso. Mabalinton nga dalusan
Ti lamisaan ti biag, aglalo nu ti pulso
Ket adayu sadiay danag ken damag
Iti ili a nakayanakan. Pukawen laeng nu kwa
Ti panunot, iyaw-awan a kas grade one,
Tapno mapuntaan amin nga sirsirigen,
A papanan. Kasapulan nga innayaden
Ti garaw tapno mapatingngaan ti rigat
Ti naggapwan. Ti garawgaw nga tudok
Nakarkaro ti tapyok. Bassit laeng nga saltik
Nasagsagat ti gammat ken kagat ti gasat
Ken nalaklaka nu kwa nga saganaan
Ti dawat ti sumarsaruno nga sirpat.

Siam nga bola laeng ti iyabot
Ket addanakon sadiay. Ngem siyam
Met ti biag ti pusa nga agkirkiriring
Nga inaldaw uray pay madama
Ti sirpat, ti salsal, ti sayag
Ti ay-ayam. Siam nga bola
Nga agkurkuralig, kasla panagtalon
sadiay ili, nagasaten nu agballigi.
Siam ti biag ti duog nga rigat,
Madi pulos mapanawan
Madi pulos maiyaw-awan,
Kuldit nga kuldit, barukong makasangsangit.
Kada tudok, sumuksusuksok ditoy pusok,
Dagiti listaan ti utang nga madin mabilang,
Dagiti panagturay ti presyo uray dinno,
Dagiti panangraut ti sabali nga lupot kada malamot,
Nakipagmaymaysan iti kaawan ti namnama nga mapuntaan
Dagitoy siam nga bola a pakailiwliwaan.

Siam nga bola laeng.
Siam nga bola kuma laeng
Ket adda nakon sadiay.

Uni ti Langit

2007-12-04T23:57:00.000-08:00

landok ti uni ti langit
ditoy Estados Unidos.
sumaysayag, lumaglagpas
iti lapayag dagiti banarbar
ti agganganat nga biag
sadiay ulep, kamkamaten da
Ti tayab ti presyo
sadiay ngatu.
kanayon nga puraw
dagiti kur-it. Magudgudwa
ket agbangbanggilat ti panagkitak.

ngem nu laeng kuma
ti uni ti langit ditoy
ket pangisubli amin
nga lualo ti panganan,
mayatak latta kuman
nga ti tiweng ti billit
ket maipupok, mataltalian.

Tali

2007-11-22T19:48:00.000-08:00

Adda murdong ti tali
Ta Adda ta.
Dita ka, ditoy nak.
Puon - pagpatinggaan.

Adda tali nga agbinnat.
Ti iyaadayo ket pampapigsa
Ti guyod ti subli.

Adda met tali nga agkeppet.
Ti bara ken lamiis ket naranggas
Iti duron ti pugsat.

Agbinnnnat man wenno agkeppet
Daytoy murdong nga nakaitalian,
Awan met ketdi nakaipulipulan.

Nu man pay ti tali
Ket para kadagiti umadayo iti puon,
Adda nga adda senyal ti naggapwan

Nga dinto pulos maiyaw-awan
Nga dinto pulos maadaywan
Nga murdong ti tali

Inang TNT sa Kent, Washington

2007-06-29T01:01:00.000-07:00

Kahit ang araw ay sumusunod

Sayong sipag. Mula pa sa lagpas-tanaw,

Ang liwayway ay bumubuka

Sa kislap ng pinupunasang pinggan

At lababo ng iba. Nabubulabog ang umaga

Sa dalit daling yapak sa may kahabaan

Ng 234th ave south. Sa lakad mo nahahawa

Ang kutitap ng mga dahon sa sanga,

Nagniningning, yumayagayway sa pagbulusok

Ng panibagong pag-asa. Sa mga pawis mo

Nauumpisang uminit ang paggawa sa paligid.

Diyan, sa tiyagang pinipi ng dokumento

Ng pagkatao, nakilala ka ring mukha,

Nakilala ka ring sumisinag ng buhay na lanta.

Nung una kitang makita, inunahan ka

Ng araw sa pagsisid sa dilim

kahit dinig na ang tawag ng kama

sa katawan. Pero tila yatang di kaya

Magpahinga ang pagibig. Ang tiyaga

Ay lubha yatang naipanganak

Sa walang imik na hingpis,

Di kayang damhin ang modernong pagmamalabis.

Ngayong di pinatupad ang pagtanggap

Sayong pangalan, mananatiling habol

Ng araw ang yong daratnan.

Pero saang lupalop ka man masusundan,

Hilang hila mo ang kadakilaan.

By: george pagulayan

12:26am

06/28/07

Diaspora: Nam-ay Ngata?

2007-03-29T17:33:00.000-07:00

Adda ak ita ditoy Federal Way Washington. Agisursuro ak dita Montessori Plus School, Kent. Idi Septembre ak laeng nga simmangpet ditoy Amerika, damo nga baddek ko iti nalamiis nga daga.

Sangapulo a tawen a nagisuroak iti pilosopiya diay UE ngem kas kadagiti natakawan ti namnama ken adu a kapanunutan, diak naanusan nga pekkelen (manen) dagiti ling-et tapno laeng adda pagayusan dagiti nabat-bati nga (pagla)laing ken panagayat para iti bukbukod nga ili. Sangapulo nga tawen, kalpasan ti panangibuyat amin dagiti nagannak iti kakaisuna nga sentimo ken sentimyento ti panganan, ti kabarikiran ken kataltalunan dagiti adu a rigrigat, bimmaliw ken bimmaliktad dagiti arapaap -- "kas kadagiti bulong iti tiyempo ti lamiis nga madi makaigawid kadagiti bukod da nga kolor, kapilitan nga umibbet ken agparigreg tapno kamaten na ti gasat"(see my poem, pagkatapos ng taglagas posted on 4/17/06). Nagbunga dagiti adal ket naipapel--AB Philosophy idiay Seminaryo ken MA Philosophy diay UST -- ngem awan latta’t nalang-ab ko nga sabali idiay kusina mi. Kakaisuna nga bunga dagiti adu a dekada a namnama nga inbunubun da lelong kenni itang, saibbek laeng ni inang iti mangmangeg kada agbakasyonak aggapo Manila, bitbet ko dagiti agparayag nga luplupot, makmakan, panagsasao maipanggep iti parabur ti siyudad. Ngem kalpasan ti makalawas, lotto wenno huweteng laengen ti nabatbati a mangitultul-o ti tibker ken ragsak dagiti anges.

Ita, adda ak ditoy Washington. Iggem ko dagiti adu nga arapaap dagiti nagannak, kakabsat ken adu a kabagyan nga mangnamnama piman a masapriyan ti gasat ko. Gasat kunada, madi da ammo nga rinabii nak nga agkumkumot iti riniburibu nga iliw. Maymayat pay nu adu maubra, ta di na ka malagip ni liday. Ngem nu ikkam bassit ti tiyempo dagiti napalabas nga sumirep, awan pay nakitak a sennaay a kas daytoy bukbukod ko nga rupa.

Pito kami nga agkakabsat: Ti inauna ket adda diay UAE; Maikatlo adda idiay South Korea; Maikalima adda idiay Taiwan; Maikainnem adda diay Zambales; Maikapat addaan ti asawa ken anak kabbalay da inang ken itang ken buridek nga agbasbasa. Nakaturpos iti innem iti kolehiyo ket nagbalin kami a pamilya ti lubong, ti taaw, ti angin, ti selfon, ti internet, ti lagip, ti napalabas, ti tinakaw nga ar-arapaap. Diaspora kunada -- nawarawara nga ayat wenno timpuyog dagiti ragsak iti nakayanakan -- tapno laeng biruken mi ni gasat nga ilemlemmeng ti sistema ti tumaytayab nga presyo.

Malagip ko idi ubbing kami pay laeng: singko sentimos ti lima nga dulse. Beynte sentimos met ti Coke nga 12 oz idi 70s. Awan ammo mi maipanggep ti Martial Law. Panawen ti panagturay da "Enrile, Carag Reyno ibotos ti tattao. Awan rigat ti biyag...." Panawen ti UTLI loggers nga inaldaw nga mangtaptapok kadagiti al-alad, kalkalsada ken kabanbantayan ti Baggao, amyananen ti Sierra Madre. Agtallon a dekada manipud idi nga ti Baggao (Cagayan Valley) ti maysa kadagiti ili nga tinawen nga bisbisitaen ti dadakkel nga layos nga mangperperdi kadagiti mulmula ken adu nga taraon.

Sakbay nak nga agpa-Amerika, namatmatak ni Lilong Insyong ko nga in-inut nga natay maigapu iti kanser ti karabukob. 24 nga aldaw nga saan pulos a nakapangan, pinili ni lelong ti saan nga agpaospital. Ammo na piman diay lakay nu kasano ti rigat ti maospital: rigat ti kaawan ti namnama nga agbiag ken kaawan ti pangbayad. Kinse nga apoko na a nakaturpos ti kolehiyo, nakapsot ti kapanunutan diay lakay nga adda maiyawat mi nga nam-ay. Ngem piman, pinili na ni patay.

Diaspora ken kaawan ti nam-ay, nudtoy mi pay nga piduten ti biag ken biruken ti kun-kunaen dagiti pilosopo nga "being" ken "meaning" ti kinaadda mi ditoy rabaw ti daga? Nudtoy aya ti rang-ay, ti nam-ay tapno agtalna kuma metten ti panunot ken lasag? Anya kadi ti kolor na ti biag nga naiprenta kadagiti dolyar tapno panawan mi ti nakayanakan ti ragsak ken kapututan toy managayat nga pigsa ti puso?

Agalaunan ti bigat. Imbag laengen ta adda pay oras ko nga agsaludsod ken mangikur-it kadagitoy nga sasaibbek. Sapay la koma ta makaturog nak nga insigida.

istroberi

2007-02-18T10:31:00.000-08:00

Ti ayat ket umulit ulit ulit ulit ulit
Kada tawen ngem awan pay nakitak
Nga istroberi a nagsaringit ti Pebrero.
Adun nga aggi-innayat ti mangial-allukun
Nga ti nabara a panawen
Ti kapipintasan a panagmula kadagitoy,
Ket agrusing da kano ti malarosas
Wenno nakalablabbasit nga kudil
Nga isaksakmol ken pagraragsakan uray dinno.

Ti ayat ket umulit ulit ulit ulit ulit
Kada tawen ket nasursurwakon ti agbilang
Kada segundo, minuto, ora, aldaw, lawas,
Bulan, tawen, uray pay ammuk nga ti Pebrero
Ket saan laeng isu ti panawen ti panagmumula
Ti nalangto ken nasam-it nga istroberi.

Kalpasan ti panagreregreg

2007-02-14T17:08:00.000-08:00

Nalpasen ti panagreregreg
Ditoy Amerika ket kasla kadagidi bulong
Nga di maigawid dagidi panagbalbaliw
Ti bukbukod da nga kolor,
Saan na ammo ti agpakada ti panawen
Iti oras ti piligro.

Inyarasaas man ti angin dagiti senyal
Insuksok man ti ulep
Dagiti agibusen nga silap ken saranta
dagiti indayon idiay sanga,
Kasapulan nga umibbet ken agsubli
A kas daga, kasla toy iiyadayo ti tao
Tapno makaasideg met laeng a pudno.

Ubing ti Baggao

2007-02-12T17:04:00.001-08:00

Idi dekada setenta, ubing pay ti panagkitak.
Ubing dagiti kolor ti badbado
Umanay a mangsisindi kadagiti damo a ragsak.
Ubing dagiti nagan ti tsintsinelas
A mangwangwangkar kadagiti damo nga alikuteg.
Ubing dagiti sam-it ti duldulse
A pangpalpalabbaga kadagiti damo nga isem.
Mangrugi kadagiti umuna a bannog ni itang
Ken inang nga aggapu kataltalunan,
Ubing idi dagiti sabet,
Ubing idi dagiti agpaspasaklot nga iliw
Masubsubwan, maikaskasson,
Makankantaan, mapatpaturog nga bisin.
Daydi angdod ni itang nga agannuwang
Daydi dungrit ni inang nga agallubo,
Masango danto pay laeng ti mangsapin
Kadagiti damo nga ibit,
Ti mangiyaw-awan kadagiti damo nga saludsod,
Ti mangubba, ti mangilikkilik,
Mangpakpakatawa, mangikiwkiwar
Ken mangpabpabaaw iti nabingaybingay
Nga danag iti rabaw ti lamisaan. Uray kape laeng
Ken innapuy ti mangbatbattut kadagiti ar-arapaap,
Ubing daydi damo nga raman ti rigat,
Ubing dagidi sangit nga apapputen ti buteng
Ken riing ni itang iti sarsardam,
Dagidi ar-arasaas ni inang
A banbantayan dagiti aso, ganso, bato
Iti karayan nga saan a matmaturog. Ammo
Da piman ti nagan ti agkabkaba nga ayat
Nga mangbunbunubon, manger-eras,
Mangtingtingngel kadagiti barikwas
Iti ubing nga nakaragragsak,
Iti ubing nga nakaul-ulimek,
Iti ubing nga saan nga agsalsaludsod.
Tallon a dekada ti napalabas,
Ubing paylaeng ti panagkitak,
Pasaksaklot,
Pasapsapin,
Paap-apput
Iti awan nagbaliwanna nga biag.

How a City Grows

2007-01-27T13:30:00.000-08:00

Even in Fresno, California
Hunger bursts out as a filthy face
And dirty clothes, wandering on sidewalks,
Pubs, bars, and train stations.

Passersby just hurry home,
Ignore and forget about dirts.

When car windows begin to break
In dark parking lots, people have more reasons
To spend on lights and police assistance.

And soon becomes a city of one's pride.

Balita Galing Pinas

2007-01-25T22:44:00.000-08:00

(Alay ko sa mga Kababayan ko sa Leyte at Ultra)

Laging malamig ang balita galing Pinas
Pagdating dito sa America.
Sa sobrang layo ng tadhanang
Namamagitan sa atin,
Mula silangan hanggang Kanluran
Ng ating kamalayan, dadaan
Pa sa Hongkong, China, Taiwan,
Japan, Hawaii, Guam, o Europa,
Ang diwa saka makakarating at kakatok
Sa pusong ayaw pagbuksan
Ang sinumang estranghero na
May dalang kilabot: nagdurugo man
Ang mukha, hiwahiwalay man
Ang mga parte ng katawan
Dahil sa pag-apak ng libo-libong
Kahirapang humahabol sa kapalaran
Na ipinamamahagi nun sa ultra;
Punit-punit man ang pantalon, bra, panti, ari,
Dahil sa pagbisita ng kinaibigang nasa
Na naghahanap pa ng mas maraming mga pinya,
Mga saging, mga asukal, mga niyog, mga isda
Sa kanilang hapagkainan; lumusot man
Ang mga mata, bituka, o mga lamang loob
Na dahil sa walang pampalibing nun
Inunahan na lang ang kamatayan
Sa matagal nang gumuguhong buhay.

Laging malamig ang balita galing Pinas
Pagdating dito sa America. Kaya hindi nito
Kayang gisingin ang mahimbing na mga pagtulog.
Ni lukso ng dugo, nawawala na ang mga lapot
Na dati’y dumadaloy sa mga mata.
Katulad na lang siya ng mga numerong
Iniuukit sa mga punsod, sa mga gusali,
Sa mga libro, o sa mga laboratoryo
Ng kaalamang binebenta sa atin. Kasinlamig
Na ng hangin ng Pebrero na lagi
Ay kinukumutan lang ng makakapal
Na pagtitiis at lakas ng loob dahil wala na rin
Ibang paraan para maiwasan ang pang-aapak
Ng kahirapan, ang paghahabol sa napakaagang kamatayan
At ang panggagahasa ng takwil na kaibigan.

Panagawid

2007-01-25T22:36:00.000-08:00

Uray dagiti awan garadgad na
nga urnos ti Amerika:
Tayag ken taer dagiti edipisyo,
Linis ken lawa dagiti kalkalsada,
Pudaw ken pintas dagiti babbai,
Ket di da kaya a gamruten
Dagitoy mail-iliw nga mata.
Kada biyernes ti malem ti panagawid,
Agpukaw laeng dagiti rupa,
kolor ken kur-it ti pagnaan. Awan anus
Da nga mangawis ti talyaw ken siddaaw
Ti puso. Maiwalwalin pati dagiti boses
Nga ngalngalngalen da. Marunaw amin
Nga banag, damag, lasag, imbag
Ti kanito ket tumartaray ti panunot
Iti sesenta a milya per ora iti bus # 183.
Ruta: Mangrugi Kent Ingana Bacagan, Baggao
Ti nakaat-atiddog nga problema.

Awan pay ti tapok,
Awan pay ti ligsong,
Awan pay ti bagyo, layos, el niño
La niña a nalabasak: adayu
Nga agpayso ti nakayanakak.

Awan pay dagiti nangingisit
Nga gaget iti siksiko ti taltalon.
Awan pay dagiti agduduog nga rigrigat
Nga tartaraknen dagiti rinibu-ribo nga ektarya
Ti mais, ti pagay, ti balatung, ti tabako,
Nga nabayagen nga inkamada ti utang,
Ti porsiyento ti paltog wenno pakdaar
Sadiay Munisipiyo ti makinkukwa ti daga,
Makinkukwa ti pagkilwan, ti kalkuleytor, ti kwarta
A panggatang met laeng
Ti mais, ti pagay, ti balatung, ti tabako
Nga awan patingana nga rigat: Adayo pay
Nga agpayso ti nakayanakak.

Ngem imbag laengen ta awan tapok ditoy,
Awan ligsong ditoy, awan layos ditoy.
Adda kuma pambar ko nga saan nga bumaba
Ditoy sarawiswis ti gura ken iliw ditoy barukong ko.

Bukel

2007-01-25T22:33:00.000-08:00

Ditoy nan a naadal nga agtubo
ken agkalatkat toy bukel. Ammo nan
Ti mangidaplag kadagiti urat
Ditoy adayu nga nanam ti daga.
Uray pay agmaymaysa laeng
ken awan karuprupa na a bulong
Iti aglawlaw nga purpurusen ti lamiis,
Natibker latta dagiti karadap,
Iggem-iggem na dagiti kuyegyeg
Nga nabayagen nga tinagikwa
ti limed ken liday kada agsapa.
Kasla makiay-ayayam laeng
Iti panawen. Lumned tumpaw
A kas isem ti ubing, awan sao na nu agriing.
Kas kadagiti takder ti kaykayo ti arubayan,
Mapugtuwan nanto met laeng dagiti ar-arasaas
Ti angin. Dagiti uni ti billit, didanto ilimed
Dagiti pakdaar ti bulan, ti panaglabas
Na ditoy, dita, diay bangir nga disso
A naggapwan tapno maatur nanto
Dagiti payapay ti bulbulong,
Dagiti tangad sadiay ulep,
Uray saanton nga makasubli,
Awan met ketdi ukis nga sumabali.

Hindi ito Pagkakaisa

2007-01-25T22:31:00.000-08:00

Hindi ito pagkakaisa

Meron lang tayong Pacquiao

Na sinusuntok ng ibang kamao

Hindi ito pagkakaisa

Meron lang silang ibang wika,

Ibang watawat

At ibang pambansang awit.

Hindi ito pagkakaisa

Kundi may mas malalim pa kaysa

Paligsahan para tawagin mo

Akong kababayan

Guimaras

2007-01-25T22:29:00.000-08:00

nanlilisik ang mga matang umaahon

mula sa iyong karagatan. kulay pula

ang mga pag-aalalang bitbit

ng mga dumadaong sa iyong pampang.

pagod na ang inuumagang mga tuhod.

dama ng mga bangka ang mga pagkukulang.

kahit ang gutom, di na kayang itulak

ang mga sisid. dahil mapabundok man,

o mapadagat, hindi na halina

ang lumuliyab sayo, guimaras. hindi na

ang mga kislap-perlas sa’yong dalampasigan

ang tumatali ng kalikutan sa mga paa.

hindi na ang lambig ng mga ibon, o kuliglig

o lukso ng mga isda ang nag-aaya

ng ala-krayolang dapa at manghang banyaga.

wala na ang halimuyak ng araw, ng hangin,

ng mga parang, ng kapusokan ng mga bulaklak

o prutas, hindi na rin aakyat sa puno

ang mga halakhak at pagasa

sa iyong mga kabataan: paano pa

susukatin ang mga siglang matagal

nang kinitil ng libu-libong ektarya

ng iyong mga bukirin at kabundukan? Saan

mo pa kaya ihehele ang iyong mga anak?

sa yong bisig ay mga matang matagal nang nakamasid

kaya sa tanawin mo’y nagdurugo ang ngitngit.

May Pakpak Man ang Tula

2007-01-25T22:25:00.000-08:00

May pakpak man ang tula

‘Di rin makakarating ang talinghaga.

Hanggang lipad lang sa kalawakan ng isip

Ang diwa, namamayagpag hanggang pampang

Ng ating pagkakaiba. Di nito kayang tawirin

Ang karagatan ng mga kulay, ng mga batas,

Ng mga kaalaman, ng mga paniniwala,

Ng mga hapagkainan, ng mga sinapupunan,

Ng mga panahon, ng mga kasaysayan,

Ng mga pangyayari, ng mga pagtulog

Na matagal nang ginigising sa atin.

May pakpak man ang tula

‘Di rin makakarating ang talinghaga.

Susubsob lang sa mga tuldok at padamdam

Ang mga pag-aalala, ang mga hinagpis,

Ang mga katuwaan, ang mga pag-iibigan,

Ang naghahabulang mga pawis sa mga pabrika,

Sa mga lansangan, sa mga paaralan

Sa mga karagatan, sa mga kabundukan

Sa mga sakahan o piskarya, sa mga tulay

Na matagal nang tinatayo ang tatag sa atin.

May pakpak man ang tula,

Di rin makakarating ang talinghaga.

Ibubulsa lang ito ng mga dekalibreng makata

At iguguhit sa ala-ala. Di nito naibubulong

Sa hampas ng ulan sa bubong ng ating paglaya

O sa hampas ng alon sa mga dalampasigan ng ating pagkadapa

O sa hampas ng hangin sa mga dahong

Matagal nang pinipitas ang sigla sa atin.

May pakpak man ang tula

Di rin makakarating ang talinghaga.

Gaya ng mga nakapulang salita,

‘Di ito makakahabol sa ultra, o sa Hacienda Luisita,

O sa mga magsasaging, sa mga maggugulay

Sa mga magnyo-nyog, sa mga magpipinya

Na matagal nang ninanakawan ng katas sa atin.

May pakpak man ang tula

Di rin makakarating ang talinghaga.

Tunog ng Langit

2007-01-25T22:24:00.000-08:00

Bakal ang tunog ng kalangitan

Dito sa Washington. Lumalampas sa Tenga

Ang Ugong ng nagmamadaling buhay

Sa ulap, hinahabol ang lipad ng mga palengke

Sa kalawakan. Laging puti ang mga guhit,

Hatinghati ang paningin.

Pero kung ang tunog sana ay para tubusin lahat

Ang mga dalangin sa hapagkainan,

Mas nanaisin ko pang manatili na lang

Ang mga ibon sa kagubatan.

Sinigang at Buhay Migrante

2007-01-25T22:23:00.001-08:00

(para sa isang kaibigang nakalimutang iuwi ang pinakisuyong sinigang na bangus sa bahay)

Maglilimang buwan na ang paninirahan ng Amerika

Sa aking panlasa. Pagdating nila noong Agusto 31,

Bilis ang naghanda ng cracler oats. ‘Di tuloy makahabol

Sa oras ang mahiyaing amoy ng tuyo, kamatis, kanin,

Tanging kakampi ng milyon-milyong sigla

Ng mga manggagawa, magsasasaka at mangingisda sa akin.

Kaya sa tuwing kakailanganin nila ang sipag, sila na nagpapakasasa

ng lamig at kalayaan, naaalala lagi ang mga iniwang amoy

Na karugtong ng sikmura pero nilulunok pa rin

Ang kinabukasang gawa sa hamburger at cereal.

Ngunit, di gaya ng mga kampanang talaorasan

Sa tiyan na nakagawiang palampasin ng tulog,

Tubig o tulala noon sa bayang iniwan,

May libreng ngiti sa pakete ng ham. Nakakapahid din naman

Ng Kalinga sa lalamunan. Subalit, yaong mga sinaing ng paggawa,

Lamig ang tagapagpaalala: Makahigop man lang sana

Ng mainit na pagpupuyat ng mga mangingisda sa laot,

Matikman man lang sana ang mga tiyaga at pagibig

Na binubungkal sa bukid, masulyapan man lang sana

Ang mga nawawalang mukha at hininga sa pabrika.

Maalaala man lang sana ang mga buntong hininga sa kusinang

Pinagtagpitagpi ng mga pangamba tatlong beses isang araw.

Sa pagkain ko man lang sana naiambag ang pagdaloy

Ng kakarampot na economiya sa akin

Kabit-kabit na buhay sa akin

Kabit-kabit na buhay natin.

Pagkatapos ng Taglagas

2007-01-25T22:20:00.000-08:00

Tapos na ang taglagas sa Amerika

At gaya nun ng mga dahong di mapigilan

Ang pagbabago ng sariling mga kulay

Hindi marunong magpaalam ang panahon

Sa oras ng peligro.

Ibinulong man ng hangin ang mga palatandaan,

Ikinubli man ng ulap ang nauubos nang kislap

At sigla ng mga indayog sa sanga

Kinakailangang bumitaw at bumalik sa lupa

Gaya ng aking paglisan upang habulin ang kapalaran.